Договорот за минерали остана без потпис, но поголемо прашање е дали САД ќе се оддалечат од Украина. Лошиот исход од средбата на Трамп и Зеленски, ќе ги засилат стравовите кај европските лидери дали ќе има „праведен мир за Украина, а може да донесе и проширување на раздорот меѓу САД и ЕУ, анализира Радио Слободна Европа.
Тешко дека можеше да биде полошо.
Посетата на Белата куќа на украинскиот претседател Володимир Зеленски имаше голем потенцијал. Можеше да донесе договор за минерални ресурси што, барем на хартија, ќе ги спои Украина и САД и ќе му даде на американскиот претседател Доналд Трамп поголем поттик да го поддржи Киев во неговата одбрана од рускиот напад. Тоа можеше да донесе одредена јасност за тоа какви безбедносни гаранции, доколку ги има, Вашингтон е подготвен да му понуди на Киев во случај на прекин на огнот или мировен договор со Русија. И ако ништо друго, Зеленски и Трамп можеа да ги закопаат секирите по размената на критики минатата недела.
Наместо тоа, секирата повторно излезе на површина, поостра од било кога. Зеленски ја напушти Белата куќа рано – договорот за минерали остана без потпис и заедничката прес-конференција беше откажана – откако беше критикуван од Трамп и потпретседателот Џеј Ди Венс во, според многу новински извештаи, невидена жестока средба пред новинарите во Овалната соба.
Тензичната средба не само што предизвика сомнеж за судбината на договорот за природни ресурси туку додаде и голема неизвесност околу иднината на помошта на САД за Украина и околу изгледите за каков било вид договор што ќе ја запре или стави крај на војната на Русија во Украина.
Еве четири заклучоци од катастрофалниот состанок.
Штетата може да биде сериозна
Договорот за минерали што требаше да го потпишат Трамп и Зеленски беше само рамковен договор, а аналитичарите рекоа дека во овој момент неговата вредност би била главно симболична: шанса за двајцата претседатели да тврдат дека имаат дипломатски победи и начин за администрацијата на Трамп да ја оправда минатата, а можеби и идната помош за Украина, откако покрена прашања дали таа треба да продолжи.
Трамп го поздрави нацрт-договорот како важен чекор на она што останува слаб пат кон мирот во Украина. Значи, дали на крајот тој ќе биде потпишан и кога, ќе каже многу за шансите Киев и Вашингтон да соработуваат на потенцијален прекин на огнот или мировен договор со Русија.
Надвор од договорот за минерали, сепак, поголемото прашање е дали САД остро ќе се оддалечат од Украина – со прекинување или ограничување на воената помош што сè уште е во тек, на пример, или со продолжување понатаму на напорите за договор со Русија за прекин на огнот или мировен план за Украина, а истовремено изоставајќи го Киев.
Разделбата може да трае долго – или можеби не
Спорниот состанок во Овалната соба го означи жестокото спуштање на ролеркостерот на односите меѓу Трамп и Зеленски, кои станаа тензични набргу по изборот на украинскиот претседател во 2019 година.
Но, можеби ова не е крај на возењето. Ова се случува токму кога се чинеше дека штетата направена од нивната претходна размена на критики, во која Трамп го нарече Зеленски „диктатор“, а Зеленски сугерираше дека Трамп подлегнал на пропагандата на рускиот претседател Владимир Путин, е поправена. Запрашан во пресрет на посетата на Зеленски за неговото обвинување за „диктатор“, Трамп одговори: „Дали јас го кажав тоа? Не можам да верувам дека го кажав тоа“.
А за Зеленски, желбата да се обезбеди дополнителна американска помош и надежта за безбедносни аранжмани поткрепени со американската моќ веројатно нема да исчезнат без оглед на лошата крв генерирана од жестоката посета на Белата куќа. Така, и покрај начинот на кој се одвиваше спектаклот, постои шанса – колку и да е мала – раните да се залечат.
Раздорот меѓу САД и Европа може да се прошири
Односите меѓу САД и поголемиот дел од Европската унија беа напнати откако Трамп се врати на функцијата со својот втор мандат на 20 јануари. Имаше остри разлики околу политиките кон Украина и Русија, како и за низа други прашања, од трговијата до либералните вредности.
Непријатноста беше нагласена кога Венс ја прозва Европа во говорот на Минхенската безбедносна конференција на 14 февруари, велејќи дека нејзините внатрешни процеси претставуваат поголема закана за нејзината благосостојба отколку Русија, Кина или кој било друг надворешен актер, анализира Радио Слободна Европа. .
Францускиот претседател Емануел Макрон и британскиот премиер Кир Стармер му претходеа на Зеленски со посетите на Белата куќа оваа недела, настојувајќи да го намалат јазот – особено во врска со прашањето што да се направи во однос на руската агресија и војната во Украина.
Доколку средбата на Зеленски поминеше добро, таа можеше да донесе и поголемо американско-европско единство. Но, по средбата во Овалната соба може да се случи спротивното, многу европски лидери изразија солидарност со Украина.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, во објава на ИКС на украински му се обрати на Зеленски: „Биди силен, биди храбар, биди бестрашен“ и го увери дека „никогаш нема да биде сам“, додавајќи: „Ќе продолжиме да работиме со тебе за праведен и траен мир“.
Удар на шансите за „праведен мир“
Кога Зеленски и европските лидери зборуваат за „праведен и траен мир“, тие мислат на мир што не ја фаворизира Русија и ја ослабува Украина, оставајќи ја под капата на Москва или ранлива на идни руски напади.
Кога Трамп му телефонираше на Путин на 12 февруари и ги испрати највисоките функционери да се сретнат со нивните руски колеги во Ријад шест дена подоцна, попречувајќи ги напорите на администрацијата на Бајден да ја изолира Москва поради нејзината инвазија, американскиот претседател ги разгоре стравувањата во Киев и Брисел дека на Украина може да и се наметне погрешен мировен договор.
Да поминеше добро, средбата на Зеленски со Трамп можеше да помогне да се отстранат тие грижи – украинскиот претседател рече дека е важно Трамп да се состане со него пред да се сретне со Путин. Но, тоа воопшто не помина добро, и сега тие грижи веројатно повторно ќе станат посилни.
