Минатонеделната анализа на Меѓународниот монетарен фонд (ММФ) уште еднаш ја потврди комплексноста на економската ситуација во Македонија. Проектираниот раст од 3,3% за 2025 година е благ напредок во однос на 2024 година, но сè уште далеку под потенцијалот што би можел да го достигне. Иако ММФ ја поздрави фискалната консолидација и пристапот до 200 милиони евра преку инструментот за претпазливост и ликвидност, клучните економски предизвици остануваат нерешени. Дополнително, глобалните геополитички тензии внесуваат дополнителна доза неизвесност, пишува во својата анализа поранешниот министер за финансии Кирил Миноски.
Економски предизвици и фискална консолидација
Фискалната политика останува еден од најважните сегменти за стабилизирање на македонската економија. Намалувањето на буџетскиот дефицит е неопходно, но тоа ќе бара сериозна контрола на тековните трошоци. Ова подразбира внимателен пристап кон јавните расходи, можни кратења на непродуктивните трошоци и субвенции, како и ограничено зголемување на платите во јавниот сектор. Истовремено, ММФ предупредува дека продолженото зголемување на платите без соодветен раст на продуктивноста може да создаде нови инфлаторни притисоци.
Овие мерки, иако неопходни, може да се судрат со социјалните очекувања. Притисокот за зголемување на минималната плата, синдикалните барања за повисоки примања и политичкиот предизборен циклус дополнително ја комплицираат сликата. Фискалната дисциплина не смее да биде сведена само на кратење на расходите, туку мора да биде дел од поголема стратегија за поттикнување на продуктивноста, инвестициите и конкурентноста. За ова, потребни се структурни реформи во судството, администрацијата и образованието, со цел да се создаде стабилна и предвидлива деловна клима.
Геополитички фактори и глобалните ризици
Во услови на зголемена геополитичка нестабилност, особено поради конфликтите во Украина и Блискиот Исток, Македонија не може да остане изолирана од глобалните економски потреси. Енергетските пазари остануваат нестабилни, што може да доведе до дополнителен ценовен притисок, а глобалните синџири на снабдување и натаму се ранливи. Доколку Европската унија забави во својот економски раст или влезе во рецесија, тоа ќе има директно влијание врз македонскиот извоз.
Дополнително, внатрешните политички турбуленции во регионот може да влијаат врз стабилноста на инвестициската клима. Македонија мора активно да работи на подобрување на својата атрактивност за странски инвестиции преку реформи во судството, подобрување на административната ефикасност и намалување на корупцијата. Потребни се конкретни мерки, како што се намалување на бирократските процедури, забрзување на дигитализацијата на јавните услуги и воведување даночни олеснувања за нови инвестиции.
Што треба да биде следниот чекор?
Ако Македонија сака да се движи во насока на одржлив економски раст, мора да има јасна стратегија за зголемување на инвестициите, продуктивноста и конкурентноста. Наместо да се потпира исклучиво на фискални мерки и меѓународни кредити, владата треба да обезбеди поволна бизнис-клима, да поддржи технолошки развој и да овозможи подобра интеграција на домашните компании во глобалните синџири на создавање на вредност.
Притоа, треба да се идентификуваат клучните индустрии кои можат да бидат двигатели на економскиот раст. Македонија има потенцијал во секторите како што се информатичката технологија, агробизнисот, обновливите извори на енергија и наменската индустрија. Со целосна поддршка на овие сектори, преку поволни политики и стимулации за иновации, државата може да создаде економија која ќе биде поотпорна на надворешните шокови.
ММФ даде насоки за стабилизација, но одлуката е во рацете на Македонија – дали ќе преземе одлучни реформи или ќе остане заробена во политички компромиси, смета Миноски.
