Според ново истражување, растителна замена за шеќер – стевиа, би можела да се користи за лекување на најтешката форма на рак, без несакани ефекти.
Студијата е објавена во Меѓународниот журнал за молекуларни науки, но тестовите досега се направени само на лабораториски примероци.
Стевиата е позната како природен засладувач без калории, но истражувачите од Универзитетот во Хирошима откриле дека крие многу поважен потенцијал. Стевиата ферментирана со сој на бактерии од листови од банана покажа исклучителен антиканцероген ефект врз клетките на ракот на панкреасот – еден од најагресивните и најсмртоносните тумори денес.
Ова откритие отвора можност за развој на таканаречени пробиотски терапии за рак.
Не станува збор за неоснована алтернативна медицина
На прв поглед, терминот пробиотска терапија може да звучи како дел од светот на непотврдена алтернативна медицина, но тоа е научно заснован пристап кој користи живи микроорганизми, најчесто лактобацили и бифидобактерии, за да влијае на биолошките процеси во телото – од регулирање на имунолошкиот одговор до намалување на воспалението и, сè повеќе, насочено дејство врз туморските клетки.
Во ова јапонско истражување, бактериите од банани беа користени за екстракција на ново соединение со антиканцерогени својства од стевиа. Пробиотските култури не дејствуваат како лек сами по себе, туку служат како биолошка алатка за создавање помоќни молекули што телото поинаку не би ги произведувало. Овој пристап, познат како микробна биотрансформација, отвора врата за развој на целосно нови терапии.
Ракот на панкреас е тешко да се открие, а уште потешко да се лекува
Со петгодишна стапка на преживување помала од 10%, ракот на панкреас е меѓу најсмртоносните видови на рак. Тешко е да се открие во раните фази, се шири брзо и често не реагира на вообичаени методи на лекување како што се хемотерапија, радиотерапија или хирургија. Затоа научниците ширум светот бараат нови терапевтски опции.
Ферментација – клуч за ослободување на лековити соединенија
Истражувачкиот тим предводен од проф. Масанори Сугијама и проф. Нарандалај Даншиитсудоло покажа дека ферментацијата на екстракт од стевиа со употреба на соеви на Lactobacillus plantarum SN13T драстично го менува неговиот хемиски состав. Создадено е ново соединение – метил естер на хлорогена киселина (CAME) – кое има силен токсичен ефект врз клетките на ракот на панкреасот (линија PANC-1), а не им штети на здравите бубрежни клетки (HEK-293).
Бубрезите се особено чувствителни на токсичноста на лековите, особено на хемотерапевтските лекови. Многу цитотоксични терапии (како што е цисплатинот) предизвикуваат оштетување на бубрезите, поради што претклиничките студии често тестираат за оштетување на бубрежните клетки.
Брубрежните клетки HEK-293 се стандардна линија на човечки ембрионални бубрежни клетки и се користат како модел за нормални, нетуморски клетки. Нивната отпорност при тестирањето значи дека потенцијална терапија би можела да го таргетира туморот без сериозни несакани ефекти врз здравите ткива.
CAME, создаден со микробиолошка трансформација, е многу поефикасен од неферментираната стевиа, па дури и од самата хлорогена киселина од која е добиен. Ензимите произведени од специфични бактерии од банани играат клучна улога во овој процес.
Резултати од експериментите
Во контролирани лабораториски услови, научниците ги споредија ефектите од ферментираниот и неферментираниот екстракт од стевиа. Ферментираниот екстракт (FSLE) се покажа дека е многу подобар во уништувањето на клетките на ракот на панкреасот, а не им штети на здравите клетки, дури и при високи концентрации.
Покрај стимулирањето на апоптозата – природен механизам на клеточна смрт – CAME има потенцијал селективно да ги таргетира туморските клетки, што е многу важно за развој на безбедни терапии против рак.
Зошто терапијата делува селективно?
Постојат неколку причини зошто некои антиканцерогени соединенија ги таргетираат туморските клетки, а не здравите клетки.
Главната причина лежи во разликите во метаболизмот помеѓу туморските клетки и здравите клетки. Туморските клетки имаат забрзан метаболизам и поголема потреба за енергија, поради што се почувствителни на соединенијата што предизвикуваат стрес во митохондриите и го нарушуваат балансот на оксидантите и антиоксидансите.
CAME веројатно предизвикува оксидативен стрес или нарушување на сигналните патишта кои се специфично активирани во туморските клетки.
Исто така, рецепторите и ензимите кои го препознаваат или разградуваат соединението можат да бидат поизразени во туморските клетки, па затоа тие апсорбираат повеќе од активната супстанца отколку здравите клетки. Со тоа, дејството е селективно насочено кон туморот.
Конечно, апоптозата, т.е. програмираната клеточна смрт, е построго регулирана во здравите клетки, додека туморските клетки се поблиску до прагот на активирање на овој механизам, па затоа полесно влегуваат во апоптоза под стрес како што е CAME.
Понатамошни чекори
Следниот чекор од истражувањето е да се спроведат тестови на животински модели, со цел да се потврди ефикасноста, безбедноста и оптималните дози на CAME во реални биолошки услови.
Професорот Даншиитсудол истакнува дека ова истражување не само што го продлабочува разбирањето на микробната биотрансформација на растителните екстракти, туку и ги поставува темелите за употреба на пробиотика како природни антитуморски агенси.
Гастроентерологот д-р Божо Радиќ забележува дека ферментацијата како начин за создавање нови или посилни биоактивни соединенија не е нов пристап, туку е сè почеста практика во индустријата за додатоци во исхраната и козметика.
„Целта е да се избегне осиромашувањето на природните ресурси, да се овозможи „зелено“ производство и индустриска одржливост. Затоа е многу интересно што авторите го примениле овој принцип на клетките на ракот на панкреасот – еден од најрезистентните видови на рак – и добиле високо селективен антиканцероген ефект на соединение создадено со микробна ферментација. Секако, патот од таков ин витро модел до готов лек е долг, неизвесен и скап, но ова е елегантен пример за тоа како насочената ферментација може да генерира функционални молекули со потенцијал за прецизна идна терапевтска примена во медицината“, објаснува Радиќ.
